Ermənistanın Azərbaycana qarşı hərbi təcavüzü nəticəsində sülh və insanlıq əleyhinə cinayətlər, müharibə cinayətləri, o cümlədən təcavüzkar müharibənin hazırlanması və aparılması, soyqırımı, müharibə qanunlarını və qaydalarını pozma, habelə terrorçuluq, terrorçuluğu maliyyələşdirmə, hakimiyyəti zorla ələ keçirmə, onu zorla saxlama və digər çoxsaylı cinayətlər törətməkdə təqsirləndirilən Ermənistan Respublikasının vətəndaşları Arayik Harutyunyan, Arkadi Qukasyan, Bako Sahakyan, Davit İşxanyan, David Babayan, Levon Mnatsakanyan və digərlərinin barəsində olan cinayət işləri üzrə açıq məhkəmə prosesinin baxış iclası iyunun 20-də davam etdirilib.
Bakı Hərbi Məhkəməsində hakimlər Zeynal Ağayevin sədrliyi ilə, Camal Ramazanovdan və Anar Rzayevdən ibarət tərkibdə (ehtiyat hakim Günel Səmədova) keçirilən məhkəmə iclasında təqsirləndirilən şəxslərin hər biri bildikləri dildə tərcüməçi, həmçinin müdafiələri üçün vəkillərlə təmin olunub.
İclasda təqsirləndirilən şəxslər, onların müdafiəçiləri, zərərçəkmiş şəxslərin bir qismi, onların hüquqi varisləri və nümayəndələri, həmçinin dövlət ittihamını müdafiə edən prokurorlar iştirak ediblər.
Məhkəmə iclasında 2007-2020-ci illərdə vaxtilə Ermənistan tərəfindən işğal edilmiş Azərbaycanın suveren ərazilərində yaradılmış qondarma qurumun “rəhbəri” olmuş Bako Sahakyan dövlət ittihamçısı Təranə Məmmədovanın suallarını cavablandırıb.
Təqsirləndirilən şəxs bildirib ki, 2007-ci ildə qondarma rejimin “müdafiə naziri” Seyran Ohanyan olub. O, daha sonra Ermənistan Respublikası silahlı qüvəllərinin baş qərargah rəisi təyin edilib. Onu qondarma rejimdə general Movses Akopyan əvəzləyib. Daha sonra M.Akopyan Ermənistan silahlı qüvvələrinin baş qərargah rəisi vəzifəsinə təyin edilib. Bu dəfə qondarma rejimdə “müdafiə naziri vəzifəsi”ni Levon Mnatsakanyan tutub. Ondan sonrakı ardıcıllıq belə olub: Karen Abrahamyan, Cəlal Harutyunyan və Mikael Arzumanyan.
Təqsirləndirilən şəxs deyib ki, qondarma rejimdə “müdafiə naziri” və “ordunun komandanı” “vəzifələri” eyni olub və onu bir şəxs tutub.
B.Sahakyan bildirib ki, qondarma qurumun “rəhbərliyinin” “silahlı qüvvələr” üzərində səlahiyyəti olmayıb.
O, qondarma rejimin “rəhbəri” olduğu dövrdə Ermənistan müdafiə nazirlərinin, silahlı qüvvələrin baş qərargah rəsilərinin Azərbaycanın vaxtilə işğalda olan suveren ərazilərinə səfərlər etdiklərini və onunla görüşdüklərini bildirib.
Məhkəmədə B.Sahakyanın 2015-ci ildə səsləndirdiyi və Ermənistan mətbuatında dərc edilmiş fikirləri elan olunub. Tədqiq olunan sənədə əsasən, B.Sahakyan bildirir: “Biz sonda Ermənistanla birləşməyə can atırıq. Biz bu böyük istəklə yaşayırıq, lakin vaxt hələ çatmayıb”.
Tədqiq olunan sənədlə bağlı təqsirləndirilən şəxs prokurorun sualına cavabında bu cür ifadələr işlətdiyini təsdiqləyib. O deyib: “Mən onu bildirmişəm ki, vaxt gələcək daha əlverişli şərait olanda biz bu biri məqsədimizi (Azərbaycanın vaxtilə işğalda olan ərazilərinin Ermənistana birləşdirilməsi ideyasını nəzərdə tutur – red.) də həyata keçirəcəyik”.
Əsir və girov götürülmüş azərbaycanlılarla bağlı sualları cavablandıran B.Sahakyan bildirib ki, müharibənin ilk illərində – 1994-cü ilədək həmin şəxslərin bir hissəsi erməni komandirlərin yanında saxlanılırdı. O, iddia edib ki, qondarma rejimdə “qurumlar” formalaşdırıldıqdan sonra əsir və girovlarlara işgəncə verilməsi, qeyri-insani rəftar edilməsi hallarının sayı azalıb və sonra ümumiyyətlə olmayıb.
O, qondarma rejim üçün silahların Ermənistan silahlı qüvvələri tərəfindən təmin edildiyini bildirib və qondarma rejimin “ordusunun” arsenalında “İsgəndər M”, “Toçka U” və digər bu kimi dağıdıcı raketlərin olmadığını söyləyib.
Təqsirləndirilən şəxs Şuşada hava hücumundan müdafiə hərbi hissələrindən birinin, o cümlədən “S-300” raket kompleksinin yerləşdirildiyini etiraf edib. O deyib ki, həmin raketlərin yerləşdirilməsi üçün onun razılığının alınması tələb olunmayıb, sadəcə “yerli idarəetmə orqanları” bu məsələ ilə bağlı razılıq veriblər.
B.Sahakyan ifadəsində 2016-cı ildə baş vermiş, şərti olaraq Aprel döyüşləri adlandırılan hadisələr barədə suallara cavabında həmin vaxt əməliyyatlara kimlərin rəhbərlik etdiyini açıqlayıb. Məlum olub ki, həmin vaxt Ermənistan tərəfdən əməliyyatlara Ermənistanın müdafiə naziri general-polkovnik Seyran Ohanyan, Ermənistan silahlı qüvvələrinin baş qərargah rəisi general-polkovnik Yuri Xaçaturov və Ermənistan silahlı qüvvələrinin ən böyük silahlı birləşməsinin – qondarma rejimin “ordusunun komandanı” general-leytenant Levon Mnatsakanyan rəhbərlik edib.
O, hadisə baş verən vaxt onunla ilk əlaqə saxlayanlardan birinin Ermənistanın müdafiə naziri Seyran Ohanyan olduğunu deyib və əlavə edib: “Eləcə də onların “müdafiə ordusu”ndan (Ermənistan silahlı qüvvələrinin ən böyük silahlı birləşməsi, yəni qondarma rejimin “ordusu” nəzərdə tutulur – red) operativ məlumatlar alırdım. Həmin dövrdə yaranmış bir neçə məsələni qeyd etdim. Eyni zamanda, ərazidəki vəziyyətlə bağlı təcili tibbi yardım məsələsini gündəmə gətirdim. Bildirdim ki, çox sayda yaralılar var və əlavə tibbi yardım maşınlarına ehtiyacımız var. O (Seyran Ohanyan – red.) mənə telefon vasitəsilə bildirdi ki, az sonra səninlə Ermənistan Respublikasının baş naziri əlaqə saxlayacaq”.
Təqsirləndirilən şəxs bir qədər sonra Ermənistanın baş naziri Ovik Abraamyanla, ardınca digər vəzifəli şəxslərlə danışdığını deyib və əlavə edib: “Daha sonra müxtəlif nazirlərdən və səlahiyyətli şəxslərdən məlumatları almışdım. Müəyyənləşdirmişdik ki, bizim üçün hansı ilkin zərurət malları lazımdır. Bir qayda olaraq onlar mənim xahişlərimi təmin edirdilər”.
B.Sahakyan Aprel döyüşləri zamanı Ermənistan silahlı qüvvələrinin baş qərargah rəisi Yuri Xaçaturovla da danışdığını söyləyib.
Təqsirləndirilən şəxs Aprel döyüşlərnin nəticələri ilə bağlı Ermənistanın və qondarma rejimin birgə müzakirələr apardığını deyib.
Məhkəmədə tədqiq olunan növbəti sənəd mediada paylaşılmış məlumatla bağlı olub. Həmin məlumatda bildirilir ki, Bako Sahakyan Aprel döyüşləri ilə bağlı Ermənistan Milli Assambleyasında yaradılmış istintaq komissiyasının iclasında iştirak etməyə razılıq verib.
Dövlət ittihamını müdafiə edən prokurorun sualını cavablandıran təqsirləndirilən şəxs məlumatı təsdiqləyib. O bildirib ki, Aprel döyüşlərindən sonra Ermənistanda istintaq komissiyası yaradılıb. Komissiyanın sədri Ermənistan parlamentinin Müdafiə və təhlükəsizlik məsələləri daimi komissiyasının sədri Andranik Koçaryan olub: “Bu komissiyanın iclasında müxtəlif suallara hərbçilər və qeyri-hərbçilər cavab veriblər. O komissiya mənə təklif göndərdi. Çünki onlar məni komissiyanın iclasında iştiraka məcbur edə bilməzdilər”.
Təqsirləndirilən şəxs istintaq komissiyasının suallarını əhatəli şəkildə cavablandırdığını bildirib.
B.Sahakyan Azərbaycan ərazilərində baş vermiş döyüşlərlə bağlı istintaq komissiyasının niyə Ermənistanda təşkil olunmasının səbəbini belə izah edib: “İstintaq komissiyasının Ermənistan Milli Assambleyasında yaradılması normal idi. Çünki söhbət Ermənistan silahlı qüvvələrinin keçirdiyi əməliyyatdan gedirdi”.
Məhkəmədə tədqiq edilən növbəti sənəd B.Sahakyanın 2019-cu ilin dekabr ayında Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyanla birlikdə həmin vaxt Azərbaycanın işğalda olan ərazilərində qoşunlara baş çəkməsi, hərbçilərlə görüşü, onların məişət şəraiti ilə tanış olması barədə olub.
Təqsirləndirilən şəxs prokurorun sualına cavabında N.Paşinyanın Azərbaycanın həmin vaxt işğalda olan ərazilərində hərbçilərlə görüşünü Ermənistan baş nazirinin Ermənistan silahlı qüvvələrinin əsas şəxsi olması ilə izah edib və deyib: “Bu cür səfərlərin böyük əksəriyyətində silahlı birləşmələrə də səfərlər olurdu”.
B.Sahakyan ifadəsində Azərbaycana qarşı döyüşənlər arasında xarici vətəndaşların olduğunu təsdiqləsə də, onların muzdlu olmadığını iddia edib. O, əlavə edib ki, həmin şəxslər Azərbaycanın həmin vaxt işğalda olan ərazilərinə Ermənistan vasitəsilə gəliblər. Həmin şəxslərin hansı ölkə vətəndaşları olması barədə suala isə B.Sahakyan belə cavab verib: “Onların ölkələrinin coğrafiyası geniş idi, Yaxın Şərqdən Kanadaya qədər”.
Təqsirləndirilən şəxs qondarma qurumun “rəhbəri” olduğu dövrdə ərazilərin minalanması barədə sualı da cavablandırıb. Deyib ki, minalanma işləri aparanlar bununla bağlı ona məlumat verməyə borclu olmayıblar.
“Onların borcu deyildi ki, bu işləri görməzdən əvvəl və ya sonra mənə məlumat versinlər. Çünki bu, təsdiqlənmiş işlər planı çərçivəsində həyata keçirilirdi”, – deyə o əlavə edib.
Təqsirləndirilən şəxs Azərbaycanın Ermənistan tərəfindən işğalda olmuş ərazilərində təbii səbii sərvətlərin qanunsuz istismarı ilə bağlı sualları da cavablandırıb.
Bildirib ki, Kəlbəcərdə qızıl yatağının istismarı ilə məşğul olan şirkətlə münasibətləri olmayıb: “Biz bilirdik ki, orada Ermənistanda qeydiyyatdan keçmiş şirkət fəaliyyət göstərir”.
Təqsirləndirilən şəxs dağ-mədən sənayəsi üzrə şirkətin fəaliyyətə başlaması barədə təklifin onlarda böyük ruh yüksəkliyi yaratdığını söyləyib: “Çünki söhbət genişmiqyaslı sərmayələrdən gedirdi”.
B.Sahakyan “Qarabağ Telekom” şirkətinin livanlı iş adamının ayırdığı böyük sərmayələr hesabına yaradıldığını söyləyib.
O, 2020-ci il iyulun 12-də baş vermiş Tovuz döyüşləri barədə səthi məlumatı olduğunu bildirib.
Həmin ilin sentyabrın 27-də başlamış 44 günlük müharibə zamanı “sabiq rəhbər” kimi “hərbi əməliyyatların dayandırılması” istiqamətində müxtəlif müzakirələrdə iştirak etdiyini bildirib: “İmkanlarım daxilində çalışırdım ki, faydalı olum. Bu cür müzakirələr çərçivəsində Arayik Harutyunla görüşürdük”.
Bu zaman məhkəmədə növbəti sübut tədqiq edilib. Sənədə əsasən, qondarma rejimin və Ermənistanın keçmiş prezidentləri görüşüblər. Görüşən şəxslərə Levon Ter-Petrosyan, Robert Koçaryan, Serj Sarkisyan, Arkadi Qukasiyan və Bako Sahakyan daxildir.
Bako Sahakyan prokurorun sualına cavabında deyib: “Bizim (özünü və Arkadi Qukasyanı nəzərdə tutur – red.) Qarabağda Ermənistanda sabiq prezidentlər Robert Koçaryan və Serj Sarkisyanla görüşümüz olub. Biz Nikol Paşinyanla da görüşmüşük. Bu görüş 2021-ci ilin mart ayında olub”.
Məhkəmədə növbəti sənədin tədqiqi 2022-ci il sentyabrın 20-də Ermənistan vətəndaşı, hazırda Azərbaycanda çoxsaylı cinayətlərə görə təqsirləndirilən Ruben Vardanyanın Arkadi Qukasyan və Bako Sahakyanla görüşü ilə bağlı olub. Görüşdə bir sıra məsələlər, o cümlədən qondarma rejimin “təhlükəsizliyi”, “Qarabağın erməni torpağı kimi qalması” və “inkişafı” müzakirə olunub.
B.Sahakyan prokurorun “qondarma rejimin erməni qalması” ilə bağlı sualını da cavablandırıb. O deyib ki, “bu məsələ müxtəlif dövrlərdə strateji məqsədlərimizdən biri olub”. Əlavə edib ki, “erməni torpağı kimi qalması” deyərkən qondarma rejimin “öz mövcudluğunu davam etdirməsi”, növbəti dövrdə isə “Ermənistana birləşdirilməsi” nəzərdə tutulub.
Məhkəmə prosesi iyunun 21-də davam etdiriləcək.
Həmin şəxslər, yəni, Harutyunyan Arayik Vladimiri, Qukasyan Arkadi Arşaviri, Sahakyan Bako Sahaki, İşxanyan Davit Rubeni, Manukyan David Azatini, Babayan David Klimi, Mnatsakanyan Levon Henrikoviç, Beqlaryan Vasili İvani, Qazaryan Erik Roberti, Allahverdiyan Davit Nelsoni, Stepanyan Qurgen Homeri, Balayan Levon Romiki, Babayan Madat Arakeloviç, Martirosyan Qarik Qriqori, Paşayan Melikset Vladimiri Azərbaycan Respublikası Cinayət Məcəlləsinin 100 (təcavüzkar müharibəni planlaşdırma, hazırlama, başlama və aparma), 102 (beynəlxalq müdafiədən istifadə edən şəxslərə və ya təşkilatlara hücum etmə), 103 (soyqırımı), 105 (əhalini məhvetmə), 106 (köləlik), 107 (əhalini deportasiya etmə və ya məcburi köçürmə), 109 (təqib), 110 (insanları zorakılıqla yoxa çıxarma), 112 (beynəlxalq hüquq normalarına zidd azadlıqdan məhrumetmə), 113 (işgəncə), 114 (muzdluluq), 115 (müharibə qanunlarını və adətlərini pozma), 116 (silahlı münaqişə zamanı beynəlxalq humanitar hüquq normalarını pozma), 118 (hərbi soyğunçuluq), 120 (qəsdən adam öldürmə), 192 (qanunsuz sahibkarlıq), 214 (terrorçuluq), 214-1 (terrorçuluğu maliyyələşdirmə), 218 (cinayətkar birlik (təşkilat) yaratma), 228 (qanunsuz olaraq silah, onun komplekt hissələrini, döyüş sursatı, partlayıcı maddələr və qurğular əldə etmə, başqasına vermə, satma, saxlama, daşıma və gəzdirmə), 270-1 (aviasiya təhlükəsizliyinə təhdid yaradan əməllər), 277 (dövlət xadiminin və ya ictimai xadimin həyatına sui-qəsd etmə), 278 (hakimiyyəti zorla ələ keçirmə və onu zorla saxlama, dövlətin konstitusiya quruluşunu zorla dəyişdirmə), 279-cu (qanunvericiliklə nəzərdə tutulmayan silahlı birləşmələri və qrupları yaratma) və digər maddələri ilə ittiham olunurlar.
Ermenistan’ın Azerbaycan’a karşı askeri saldırısı sonucunda barış ve insanlığa karşı suçlar, savaş suçları, özellikle saldırgan savaşın hazırlanması ve yürütülmesi, soykırım, savaş kanunları ve kurallarını ihlal etme, ayrıca terörizm, terörizmi finanse etme, iktidarı zorla ele geçirme, onu zorla tutma ve diğer birçok suçu işlemekle suçlanan Ermenistan Cumhuriyeti vatandaşları Arayik Harutyunyan, Arkadi Gukasyan, Bako Sahakyan, Davit İşhanyan, David Babayan, Levon Mnatsakanyan ve diğerlerinin davasının açık mahkeme oturumu 20 Haziran’da devam etti.
Bakü Askeri Mahkemesi’nde hakimler Zeynal Ağayev’in başkanlığında, Camal Ramazanov ve Anar Rzayev’den oluşan heyetle (yedek hakim Günel Samedova) yapılan mahkeme oturumunda, sanıkların her birine bildikleri dilde tercüman, ayrıca savunmaları için avukatlar sağlandı.
Oturuma sanıklar, avukatları, mağdurların bir kısmı, yasal mirasçıları ve temsilcileri, ayrıca devlet savcıları katıldı.
Mahkeme oturumunda, 2007-2020 yıllarında Ermenistan tarafından işgal edilmiş Azerbaycan’ın egemen topraklarında oluşturulan sözde kuruluşun “lideri” olmuş Bako Sahakyan, devlet savcısı Terane Memmedova’nın sorularını yanıtladı.
Sanık, 2007 yılında sözde rejimin “savunma bakanı”nın Seyran Ohanyan olduğunu belirtti. Daha sonra Ermenistan Cumhuriyeti silahlı kuvvetleri genelkurmay başkanı olarak atandı. Yerine sözde rejimde general Movses Akopyan geçti. Daha sonra M. Akopyan Ermenistan silahlı kuvvetleri genelkurmay başkanı görevine atandı. Bu kez sözde rejimde “savunma bakanı görevi”ni Levon Mnatsakanyan yürüttü. Ondan sonraki sıralama şöyle oldu: Karen Abrahamyan, Celal Harutyunyan ve Mikael Arzumanyan.
Sanık, sözde rejimde “savunma bakanı” ve “ordunun komutanı” “görevleri”nin aynı olduğunu ve bu görevi bir kişinin yürüttüğünü söyledi.
B. Sahakyan, sözde kuruluşun “liderliğinin” “silahlı kuvvetler” üzerinde yetkisi olmadığını belirtti.
Sözde rejimin “lideri” olduğu dönemde Ermenistan savunma bakanlarının, silahlı kuvvetler genelkurmay başkanlarının Azerbaycan’ın vaktiyle işgal altında olan egemen topraklarına ziyaretler gerçekleştirdiklerini ve kendisiyle görüştüklerini bildirdi.
Mahkemede B. Sahakyan’ın 2015 yılında dile getirdiği ve Ermenistan basınında yayınlanan düşünceleri açıklandı. İncelenen belgeye göre B. Sahakyan, “Sonunda Ermenistan’la birleşmeye can atıyoruz. Bu büyük arzuyla yaşıyoruz, ancak zaman henüz gelmedi” diyor.
İncelenen belgeyle ilgili olarak sanık, savcının sorusuna yanıt olarak bu tür ifadeler kullandığını doğruladı. Şöyle dedi: “Şunu belirtmiştim ki, zaman gelecek daha elverişli koşullar oluştuğunda biz bu diğer hedefimizi (Azerbaycan’ın vaktiyle işgal altında olan topraklarının Ermenistan’a birleştirilmesi fikrini kastediyor – editör) de gerçekleştireceğiz.”
Esir ve rehin alınan Azerbaycanlılarla ilgili soruları yanıtlayan B. Sahakyan, savaşın ilk yıllarında – 1994’e kadar bu kişilerin bir kısmının Ermeni komutanların yanında tutulduğunu belirtti. Sözde rejimde “kurumlar” oluşturulduktan sonra esir ve rehinlere işkence edilmesi, insanlık dışı muamele edilmesi olaylarının sayısının azaldığını ve sonra tamamen ortadan kalktığını iddia etti.
Sözde rejim için silahların Ermenistan silahlı kuvvetleri tarafından sağlandığını belirtti ve sözde rejimin “ordusunun” cephaneliğinde “İskender M”, “Toçka U” ve diğer bu tür yıkıcı füzelerin olmadığını söyledi.
Sanık, Şuşa’da hava savunma askeri birliklerinden birinin, ayrıca “S-300” füze kompleksinin yerleştirildiğini itiraf etti. Bu füzelerin yerleştirilmesi için kendisinden izin alınmasının gerekmediğini, sadece “yerel yönetim organları”nın bu konuda onay verdiğini söyledi.
B. Sahakyan ifadesinde 2016 yılında meydana gelen, şartlı olarak Nisan savaşları olarak adlandırılan olaylarla ilgili sorulara yanıtında, o dönemde operasyonlara kimlerin liderlik ettiğini açıkladı. O dönemde Ermenistan tarafından operasyonlara Ermenistan savunma bakanı korgeneral Seyran Ohanyan, Ermenistan silahlı kuvvetleri genelkurmay başkanı korgeneral Yuri Haçaturov ve Ermenistan silahlı kuvvetlerinin en büyük silahlı birliğinin – sözde rejimin “ordusunun komutanı” tümgeneral Levon Mnatsakanyan liderlik ettiği anlaşıldı.
Olayın meydana geldiği sırada kendisiyle ilk iletişime geçenlerden birinin Ermenistan savunma bakanı Seyran Ohanyan olduğunu söyledi ve ekledi: “Ayrıca onların “savunma ordusu”ndan (Ermenistan silahlı kuvvetlerinin en büyük silahlı birliği, yani sözde rejimin “ordusu” kastediliyor – editör) operasyonel bilgiler alıyordum. O dönemde ortaya çıkan birkaç konuyu not ettim. Aynı zamanda, bölgedeki durumla ilgili acil tıbbi yardım konusunu gündeme getirdim. Çok sayıda yaralı olduğunu ve ek tıbbi yardım araçlarına ihtiyacımız olduğunu belirttim. O (Seyran Ohanyan – editör) bana telefon aracılığıyla kısa süre sonra Ermenistan Cumhuriyeti başbakanının sizinle iletişime geçeceğini bildirdi.”
Sanık, bir süre sonra Ermenistan başbakanı Hovik Abrahamyan’la, ardından diğer yetkililerle konuştuğunu söyledi ve ekledi: “Daha sonra çeşitli bakanlardan ve yetkililerden bilgiler almıştım. Bizim için hangi temel ihtiyaç malzemelerinin gerekli olduğunu belirlemiştik. Genellikle taleplerimi karşılıyorlardı.”
B. Sahakyan, Nisan savaşları sırasında Ermenistan silahlı kuvvetleri genelkurmay başkanı Yuri Haçaturov’la da konuştuğunu söyledi.
Sanık, Nisan savaşlarının sonuçlarıyla ilgili olarak Ermenistan ve sözde rejimin ortak müzakereler yürüttüğünü söyledi.
Mahkemede incelenen bir sonraki belge, medyada paylaşılan bir bilgiyle ilgiliydi. Bu bilgide, Bako Sahakyan’ın Nisan savaşlarıyla ilgili Ermenistan Milli Meclisi’nde kurulan soruşturma komisyonunun toplantısına katılmayı kabul ettiği belirtiliyor.
Devlet savcısının sorusunu yanıtlayan sanık, bilgiyi doğruladı. Nisan savaşlarından sonra Ermenistan’da bir soruşturma komisyonu kurulduğunu belirtti. Komisyonun başkanı, Ermenistan parlamentosunun Savunma ve güvenlik konuları daimi komisyonunun başkanı Andranik Koçaryan’dı: “Bu komisyonun toplantısında çeşitli sorulara askerler ve sivil kişiler yanıt verdiler. O komisyon bana bir teklif gönderdi. Çünkü beni komisyonun toplantısına katılmaya zorlayamazlardı.”
Sanık, soruşturma komisyonunun sorularını kapsamlı bir şekilde yanıtladığını belirtti.
B. Sahakyan, Azerbaycan topraklarında meydana gelen çatışmalarla ilgili soruşturma komisyonunun neden Ermenistan’da kurulduğunun sebebini şöyle açıkladı: “Soruşturma komisyonunun Ermenistan Milli Meclisi’nde kurulması normaldi. Çünkü söz konusu olan Ermenistan silahlı kuvvetlerinin gerçekleştirdiği operasyondu.”
Mahkemede incelenen bir sonraki belge, B. Sahakyan’ın 2019 yılının Aralık ayında Ermenistan başbakanı Nikol Paşinyan’la birlikte o dönemde Azerbaycan’ın işgal altında olan topraklarında birlikleri ziyaret etmesi, askerlerle görüşmesi, onların yaşam koşullarını tanımasıyla ilgiliydi.
Sanık, savcının sorusuna yanıt olarak N. Paşinyan’ın Azerbaycan’ın o dönemde işgal altında olan topraklarında askerlerle görüşmesini Ermenistan başbakanının Ermenistan silahlı kuvvetlerinin temel kişisi olmasıyla açıkladı ve şöyle dedi: “Bu tür ziyaretlerin büyük çoğunluğunda silahlı birliklere de ziyaretler oluyordu.”
B. Sahakyan ifadesinde Azerbaycan’a karşı savaşanlar arasında yabancı uyrukluların olduğunu doğrulasa da, bunların paralı asker olmadığını iddia etti. Bu kişilerin Azerbaycan’ın o dönemde işgal altında olan topraklarına Ermenistan üzerinden geldiklerini ekledi. Bu kişilerin hangi ülke vatandaşı oldukları sorusuna ise B. Sahakyan şöyle yanıt verdi: “Ülkelerinin coğrafyası genişti, Yakın Doğu’dan Kanada’ya kadar.”
Sanık, sözde kuruluşun “lideri” olduğu dönemde arazilerin mayınlanmasıyla ilgili soruyu da yanıtladı. Mayınlama işlerini yapanların bu konuda kendisine bilgi vermek zorunda olmadıklarını söyledi.
“Bu işleri yapmadan önce veya sonra bana bilgi vermek zorunda değillerdi. Çünkü bu, onaylanmış iş planı çerçevesinde gerçekleştiriliyordu,” diye ekledi.
Sanık, Azerbaycan’ın Ermenistan tarafından işgal edilmiş topraklarında doğal kaynakların yasadışı işletilmesiyle ilgili soruları da yanıtladı.
Kelbecer’de altın yatağının işletilmesiyle meşgul olan şirketlerle ilişkisi olmadığını belirtti: “Orada Ermenistan’da kayıtlı bir şirketin faaliyet gösterdiğini biliyorduk.”
Sanık, maden endüstrisiyle ilgili şirketin faaliyete başlaması teklifinin kendilerinde büyük bir heyecan yarattığını söyledi: “Çünkü söz konusu olan geniş çaplı yatırımlardı.”
B. Sahakyan, “Karabağ Telekom” şirketinin Lübnanlı bir iş adamının ayırdığı büyük yatırımlar sayesinde kurulduğunu söyledi.
12 Temmuz 2020’de meydana gelen Tovuz çatışmaları hakkında yüzeysel bilgisi olduğunu belirtti.
O yılın 27 Eylül’ünde başlayan 44 günlük savaş sırasında “eski lider” olarak “askeri operasyonların durdurulması” yönünde çeşitli müzakerelere katıldığını belirtti: “İmkanlarım dahilinde faydalı olmaya çalıştım. Bu tür müzakereler çerçevesinde Arayik Harutyunyan’la görüşüyorduk.”
Bu sırada mahkemede bir sonraki kanıt incelendi. Belgeye göre, sözde rejimin ve Ermenistan’ın eski başkanları görüştüler. Görüşen kişiler arasında Levon Ter-Petrosyan, Robert Koçaryan, Serj Sarkisyan, Arkadi Gukasyan ve Bako Sahakyan yer alıyor.
Bako Sahakyan, savcının sorusuna yanıt olarak şunları söyledi: “Bizim (kendisini ve Arkadi Gukasyan’ı kastediyor – editör) Karabağ’da Ermenistan’da eski başkanlar Robert Koçaryan ve Serj Sarkisyan’la görüşmemiz oldu. Ayrıca Nikol Paşinyan’la da görüştük. Bu görüşme 2021 yılının Mart ayında oldu.”
Mahkemede bir sonraki belgenin incelenmesi, 20 Eylül 2022’de Ermenistan vatandaşı, şu anda Azerbaycan’da çok sayıda suçtan yargılanan Ruben Vardanyan’ın Arkadi Gukasyan ve Bako Sahakyan’la görüşmesiyle ilgiliydi. Görüşmede sözde rejimin “güvenliği”, “Karabağ’ın Ermeni toprağı olarak kalması” ve “gelişimi” gibi bir dizi konu ele alındı.
B. Sahakyan, savcının “sözde rejimin Ermeni kalması”yla ilgili sorusunu da yanıtladı. “Bu konu çeşitli dönemlerde stratejik hedeflerimizden biri olmuştur” dedi. “Ermeni toprağı olarak kalması” derken sözde rejimin “varlığını sürdürmesi”, sonraki dönemde ise “Ermenistan’a birleştirilmesi”nin kastedildiğini ekledi.
Mahkeme süreci 21 Haziran’da devam edecek.
Bu kişiler, yani Harutyunyan Arayik Vladimiri, Gukasyan Arkadi Arşaviri, Sahakyan Bako Sahaki, İşhanyan Davit Rubeni, Manukyan David Azatini, Babayan David Klimi, Mnatsakanyan Levon Henrikoviç, Beğlaryan Vasili İvani, Ğazaryan Erik Roberti, Allahverdiyan Davit Nelsoni, Stepanyan Gurgen Homeri, Balayan Levon Romiki, Babayan Madat Arakeloviç, Martirosyan Garik Grigori, Paşayan Melikset Vladimiri Azerbaycan Cumhuriyeti Ceza Kanunu’nun 100 (saldırgan savaşı planlama, hazırlama, başlatma ve yürütme), 10