Bakı Təşəbbüs Qrupu (BTQ) tərəfindən Fransanın Dənizaşırı ərazilərində internetin vəziyyəti, sürət göstəriciləri, qiymət siyasəti və rəqəmsal məhdudiyyətlər üzrə məqsədli şəkildə həyata keçirilən siyasətə dair araşdırma aparılıb.
APA xəbər verir ki, araşdırmada Fransanın Dənizaşırı ərazilərində internet xidmətlərinin mövcud vəziyyəti qiymətləndirilib, internet infrastrukturunun inkişafında mövcud olan əsas məhdudiyyətlər və regionların rəqəmsal transformasiyasını ləngidən başlıca amillər müəyyən olunub.
Araşdırmanın məqsədi Dənizaşırı ərazilərdə rəqəmsal bərabərsizliyin aradan qaldırılması üçün aktual problemləri və perspektivləri elmi əsaslarla təqdim etməkdir.
Dənizaşırı ərazilərdə internetə məhdudiyyət
Araşdırmanın nəticələri göstərir ki, Fransanın Dənizaşırı ərazilərində internet infrastrukturu, habelə internetin sürət və keyfiyyəti Fransanın özü ilə müqayisədə əhəmiyyətli dərəcədə zəif səviyyədədir.
İnternetə çıxış imkanlarının məhdudluğu və texnoloji resursların çatışmazlığı bu regionların sosial və iqtisadi inkişafına mənfi təsir göstərir. Xüsusilə, sosial media və digər onlayn platformalara məhdud çıxış, eləcə də aşağı sürətli internet bağlantıları söz azadlığı və informasiya mübadiləsi sahəsində ciddi çətinliklərə yol açır. Əhali arasında internet istifadəsində yaş, təhsil səviyyəsi və sosial-iqtisadi vəziyyət kimi demoqrafik faktorlar üzrə fərqliliklər müşahidə edilir: Martinik, Qvadelup, Reyunyon, Mayot və Fransız Polineziyası kimi regionlarda yaşlı və az təhsilli qruplar arasında internet istifadəsi daha aşağı səviyyədədir. Bu hallar rəqəmsal bərabərsizliyin mövcudluğunu və regionların rəqəmsal inkişafının qarşısında duran əsas əngəlləri ortaya qoyur.
Fransada və Dənişarı ərazilərdə internetin sürətində kəskin fərq
2025-ci ilin 14 may tarixində aparılmış internetin müvafiq göstəricilər üzrə ölçü vahidləri göstərir ki, Fransanın Lion şəhərində orta internet sürəti 749.62 Mbit/s təşkil etdiyi halda, Kanaki (Yeni Kaledoniya) kimi dənizaşırı ərazilərdə internet sürəti yalnız 0.02-dən 24 Mbit/s-ə qədər dəyişir. Reyunyon, Martinik, Qvadelup, Mayot və Fransız Polineziyasında da internet sürətləri eyni qaydada aşağı səviyyədə qalır. Qeyd edilənlər hökumətin diskriminasiya siyasətini açıq şəkildə ortaya qoyur.
İnternet qiymətləri
Kanakidə (Yeni Kaledoniya) aylıq internet xidmətlərinin qiymətləri 35 ilə 85 avro arasında dəyişir və əsasən köhnəlmiş ADSL texnologiyasına əsaslanır. Bu qiymətlər kontinental Fransada təklif olunan fiber-optik internet xidmətlərinin aylıq 20-30 avro aralığında olması və sürətlərin 100-300 Mbit/s arasında dəyişməsi ilə müqayisədə xeyli yüksəkdir. Dənizaşırı ərazilərdə fiber-optik texnologiyanın geniş tətbiqinə baxmayaraq, infrastrukturun əsasən ADSL üzərində qurulması həm xidmətlərin keyfiyyətinin aşağı olmasına, həm də qiymətlərin yüksək qalmasına səbəb olur. Bu vəziyyət rəqəmsal infrastrukturun modernləşdirilməsi və xidmətlərin əlçatanlığının artırılması sahəsində ciddi çağırışlar yaradır.
Peyk interneti sahəsində Starlink kimi xidmətlərin avadanlıq qiyməti təxminən 350 avro, aylıq abunə haqqı isə 190 avro səviyyəsində müəyyən edilmişdir. Lakin, Fransa bəzi Dənizaşırı ərazilərdə peyk internet xidmətlərinin istifadəsini ARCEP (Elektron Kommunikasiyalar, Poçt və Çap Məhsullarının Paylanması üzrə Tənzimləmə Orqanı) tərəfindən verilən rəsmi lisenziya olmadan qadağan etmişdir. Bu məhdudiyyətlər əsasən milli suverenlik və məlumat təhlükəsizliyi səbəbləri ilə əsaslandırılır. Nəticədə, həm yüksək xidmət və avadanlıq qiymətləri, həm də hüquqi tənzimləmələr peyk internet xidmətlərinin geniş yayılmasının qarşısında ciddi maneələr yaradır.
Dənizaşırı ərazilərin rəqəmsal müstəqilliyi məhdudlaşdırılır
Araşdırmanın nəticələri göstərir ki, Fransa hökuməti Dənizaşırı ərazilərdə internet infrastrukturunun idarə olunmasını mərkəzləşdirilmiş şəkildə həyata keçirərək, texnoloji inkişafı məhdudlaşdıran iqtisadi və hüquqi baryerlərin qorunmasını məqsədli şəkildə təmin edir. Bu siyasət Dənizaşırı ərazilərin rəqəmsal müstəqilliyinin ciddi şəkildə məhdudlaşmasına səbəb olur. Nəticədə, təhsil, rəqəmsal iqtisadiyyat, söz azadlığı və media sahələrində əhəmiyyətli problemlər meydana çıxır, məlumat mübadiləsi və beynəlxalq əlaqələrin inkişafı əngəllənir.
Araşdırmada istifadə olunan əsas internet provayderlərinin rəsmi veb-saytları ictimaiyyət üçün açıqdır və Fransa ərazisində RED by SFR, Orange, Sosh, Bouygues Telecom kimi aparıcı şirkətləri, eləcə də Kanakidə (Yeni Kaledoniya) fəaliyyət göstərən OPT, Lagoon, Nautile, Fibre NC və NC Pocket WiFi kimi provayderləri əhatə edir. Bu məlumat mənbələri araşdırmanın dəqiqliyi və şəffaflığı baxımından əsas rol oynayır.
Fransa hökuməti Dənizaşırı ərazilərdə fiber-optik infrastrukturun inkişafının məhdud olmasını, əsasən, coğrafi çətinliklər və mərkəzi ərazilərdən məsafənin uzaqlığı ilə izah edir. Lakin burada mühüm bir sual ortaya çıxır: Kanakinin (Yeni Kaledoniya) yaxınlığında yerləşən və oxşar coğrafi xüsusiyyətlərə malik olan Yeni Zelandiyada fiber-optik infrastrukturun tam şəkildə qurularaq, əhalinin təxminən 90%-i üçün əlçatan olması necə mümkün olmuşdur? Bu müqayisə Dənizaşırı ərazilərdə texnoloji inkişafın gerilik səbəblərinin yalnız coğrafi amillərlə izah edilə bilməyəcəyini göstərir və əlavə sosial-iqtisadi və siyasi faktorların nəzərə alınmasının vacibliyini vurğulayır.
Dənizaşırı ərazilərdə internetə məhdudiyyət – kolonial siyasətinin davamı kimi
Bakı Təşəbbüs Qrupu (BTQ) Fransanın dənizaşırı ərazilərdə internet infrastrukturunun inkişafına yönəlmiş məhdudiyyətləri təkcə texniki çətinliklər kimi deyil, müasir dövrdə kolonial idarəetmə siyasətinin davamı kimi qiymətləndirir. BTQ dənizaşırı ərazilərdə yaşayan xalqların rəqəmsal hüquqlarının təmin edilməsinin, eləcə də bərabər və ədalətli rəqəmsal imkanlara çıxışın BMT-nin İnsan Hüquqları Bəyannaməsi, BMT-nin İnformasiya Cəmiyyətinə dair Qlobal Strategiyası və digər beynəlxalq insan hüquqları sənədləri çərçivəsində zəruri olduğunu vurğulayır.
BTQ Fransanın mərkəzləşdirilmiş və məhdudlaşdırıcı siyasətinin Avropa İnsan Hüquqları Konvensiyasının 10-cu maddəsində (söz azadlığı və informasiya əldə etmə hüququ) və BMT-nin Dayanıqlı İnkişaf Məqsədləri çərçivəsində rəqəmsal bərabərliyə dair öhdəliklərini açıq şəkildə pozduğunu bildirir. Bu siyasət Dənizaşırı ərazilərin rəqəmsal müstəqilliyini məhdudlaşdırır, sosial-iqtisadi inkişafı ləngidir və yerli əhalinin fundamental hüquqlarının təmin edilməsinə mane olur.
Bakü Girişim Grubu (BTQ) tarafından Fransa’nın Denizaşırı bölgelerindeki internetin durumu, hız göstergeleri, fiyat politikası ve dijital kısıtlamalar üzerine kasıtlı olarak yürütülen politikaya dair bir araştırma yapılmıştır.
APA’nın haberine göre, araştırmada Fransa’nın Denizaşırı bölgelerindeki internet hizmetlerinin mevcut durumu değerlendirilmiş, internet altyapısının gelişiminde mevcut olan temel kısıtlamalar ve bölgelerin dijital dönüşümünü yavaşlatan başlıca faktörler belirlenmiştir.
Araştırmanın amacı, Denizaşırı bölgelerde dijital eşitsizliğin giderilmesi için güncel sorunları ve perspektifleri bilimsel esaslarla sunmaktır.
Denizaşırı bölgelerde internete kısıtlama
Araştırmanın sonuçları göstermektedir ki, Fransa’nın Denizaşırı bölgelerindeki internet altyapısı, ayrıca internetin hızı ve kalitesi Fransa’nın kendisiyle kıyaslandığında önemli derecede zayıf seviyededir.
İnternete erişim imkanlarının kısıtlılığı ve teknolojik kaynakların yetersizliği bu bölgelerin sosyal ve ekonomik gelişimine olumsuz etki etmektedir. Özellikle, sosyal medya ve diğer çevrimiçi platformlara kısıtlı erişim, aynı zamanda düşük hızlı internet bağlantıları söz özgürlüğü ve bilgi alışverişi alanında ciddi zorluklara yol açmaktadır. Halk arasında internet kullanımında yaş, eğitim seviyesi ve sosyo-ekonomik durum gibi demografik faktörler üzerinde farklılıklar müşahade edilmektedir: Martinik, Guadeloupe, Reunion, Mayotte ve Fransız Polinezyası gibi bölgelerde yaşlı ve az eğitimli gruplar arasında internet kullanımı daha düşük seviyededir. Bu haller dijital eşitsizliğin varlığını ve bölgelerin dijital gelişiminin önünde duran temel engelleri ortaya koymaktadır.
Fransa’da ve Denizaşırı bölgelerde internetin hızında keskin fark
2025 yılının 14 Mayıs tarihinde yapılmış internetin ilgili göstergeler üzerinden ölçü birimleri göstermektedir ki, Fransa’nın Lyon şehrinde ortalama internet hızı 749.62 Mbit/s teşkil ettiği halde, Kanaki (Yeni Kaledonya) gibi denizaşırı bölgelerde internet hızı yalnızca 0.02’den 24 Mbit/s’e kadar değişmektedir. Reunion, Martinik, Guadeloupe, Mayotte ve Fransız Polinezyası’nda da internet hızları aynı şekilde düşük seviyede kalmaktadır. Kaydedilenler hükümetin ayrımcılık politikasını açık şekilde ortaya koymaktadır.
İnternet fiyatları
Kanaki’de (Yeni Kaledonya) aylık internet hizmetlerinin fiyatları 35 ile 85 avro arasında değişmektedir ve esasen eskimiş ADSL teknolojisine dayanmaktadır. Bu fiyatlar kontinental Fransa’da teklif olunan fiber-optik internet hizmetlerinin aylık 20-30 avro aralığında olması ve hızların 100-300 Mbit/s arasında değişmesiyle kıyaslandığında hayli yüksektir. Denizaşırı bölgelerde fiber-optik teknolojinin geniş tatbikine bakmayarak, altyapının esasen ADSL üzerinde kurulması hem hizmetlerin kalitesinin düşük olmasına, hem de fiyatların yüksek kalmasına sebep olmaktadır. Bu vaziyet dijital altyapının modernleştirilmesi ve hizmetlerin ulaşılabilirliğinin artırılması sahasında ciddi çağrılar yaratmaktadır.
Uydu interneti sahasında Starlink gibi hizmetlerin avadanlık fiyatı takriben 350 avro, aylık abone hakkı ise 190 avro seviyesinde belirlenmiştir. Lakin, Fransa bazı Denizaşırı bölgelerde uydu internet hizmetlerinin istifadesini ARCEP (Elektronik İletişimler, Posta ve Baskı Ürünlerinin Dağıtımı üzere Düzenleme Organı) tarafından verilen resmi lisans olmadan yasak etmiştir. Bu kısıtlamalar esasen milli egemenlik ve malumat güvenliği sebepleriyle esaslandırılmaktadır. Neticede, hem yüksek hizmet ve avadanlık fiyatları, hem de hukuki düzenlemeler uydu internet hizmetlerinin geniş yayılmasının karşısında ciddi maniler yaratmaktadır.
Denizaşırı bölgelerin dijital bağımsızlığı kısıtlandırılmaktadır
Araştırmanın sonuçları göstermektedir ki, Fransa hükümeti Denizaşırı bölgelerde internet altyapısının idare olunmasını merkezileştirilmiş şekilde hayata geçirerek, teknolojik gelişimi kısıtlayan iktisadi ve hukuki bariyerlerin korunmasını kasıtlı şekilde temin etmektedir. Bu siyaset Denizaşırı bölgelerin dijital bağımsızlığının ciddi şekilde kısıtlanmasına sebep olmaktadır. Neticede, eğitim, dijital iktisadiyat, söz özgürlüğü ve medya sahalarında ehemmiyetli problemler meydana çıkmakta, malumat alışverişi ve beynelxalq ilişkilerin inkişafı engellenmektedir.
Araştırmada kullanılan esas internet provayderlerinin resmi web-saytları kamuoyu için açıktır ve Fransa arazisinde RED by SFR, Orange, Sosh, Bouygues Telecom gibi önde gelen şirketleri, aynı zamanda Kanaki’de (Yeni Kaledonya) faaliyet gösteren OPT, Lagoon, Nautile, Fibre NC ve NC Pocket WiFi gibi provayderleri kapsamaktadır. Bu malumat kaynakları araştırmanın dakikliği ve şeffaflığı bakımından esas rol oynamaktadır.
Fransa hükümeti Denizaşırı bölgelerde fiber-optik altyapının gelişiminin kısıtlı olmasını, esasen, coğrafi zorluklar ve merkezi arazilerden mesafenin uzaklığı ile izah etmektedir. Lakin burada mühim bir sual ortaya çıkmaktadır: Kanaki’nin (Yeni Kaledonya) yakınlığında yerleşen ve benzer coğrafi özelliklere malik olan Yeni Zelanda’da fiber-optik altyapının tam şekilde kurularak, ahalinin takriben %90’ı için ulaşılabilir olması nasıl mümkün olmuştur? Bu mukayese Denizaşırı bölgelerde teknolojik gelişimin gerilik sebeplerinin yalnızca coğrafi amillerle izah edilemeyeceğini göstermekte ve elave sosyo-iktisadi ve siyasi faktörlerin nazara alınmasının vacibliğini vurgulamaktadır.
Denizaşırı bölgelerde internete kısıtlama – kolonyal siyasetinin devamı gibi
Bakü Girişim Grubu (BTQ) Fransa’nın denizaşırı bölgelerde internet altyapısının gelişimine yönelmiş kısıtlamaları tekce teknik zorluklar gibi değil, müasir devirde kolonyal idareetme siyasetinin devamı gibi kıymetlendirmektedir. BTQ denizaşırı bölgelerde yaşayan halkların dijital hukuklarının temin edilmesinin, aynı zamanda beraber ve adaletli dijital imkanlara çıkışın BMT-nin İnsan Hukukları Beyannamesi, BMT-nin Enformasyon Cemiyetine dair Global Stratejisi ve diğer beynelxalq insan hukukları senetleri çerçevesinde zaruri olduğunu vurgulamaktadır.
BTQ Fransa’nın merkezileştirilmiş ve kısıtlayıcı siyasetinin Avrupa İnsan Hukukları Konvensiyasının 10-cu maddesinde (söz özgürlüğü ve malumat elde etme hukuku) ve BMT-nin Dayanıklı İnkişaf Maksatları çerçevesinde dijital beraberliğe dair öhdəliklərini açık şekilde pozduğunu bildirmektedir. Bu siyaset Denizaşırı bölgelerin dijital bağımsızlığını kısıtlamakta, sosyo-iktisadi inkişafı yavaşlatmakta ve yerli ahalinin fundamental hukuklarının temin edilmesine mani olmaktadır.