Rusiyanın dövlət media agentliyi TASS “Stepanakertdə Ayvazovskinin abidəsi söküldü” sərlövhəli xəbər yayıb. Xəbərdə Xankəndi şəhərinin “Stepanakert” adı ilə təqdim olunması sadəcə terminoloji yanlışlıq deyil, həm də məqsədli, qərəzli və təhlükəli informasiya təxribatıdır.
Bu yanaşma nə jurnalist etikasına, nə beynəlxalq hüquqa, nə də 2020-ci ildən sonra Rusiya, Azərbaycan və Ermənistan arasında imzalanmış üçtərəfli razılaşmaların mahiyyətinə uyğundur.
“Stepanakert” toponimi Azərbaycanın suverenliyinə hörmətsizlikdir
Azərbaycanın ərazi bütövlüyü və suverenliyi BMT başda olmaqla beynəlxalq ictimaiyyət tərəfindən tanınır və 2023-cü ilin sentyabrında Xankəndidə dövlət suverenliyi tam bərpa olunub. Bu kontekstdə Rusiya kimi bir ölkənin dövlət informasiya agentliyinin separatçıların istifadə etdiyi terminlərə istinad etməsi rəsmi Moskvanın ikili standartlarla hərəkət etdiyini və Azərbaycana qarşı yönəlmiş informasiya siyasətini üzə çıxarır.
Qeyd edək ki, “Stepanakert” toponimi Sovet dövründə və daha sonra separatçı rejimin qanunsuz idarəçiliyi zamanı istifadə olunub. Bu adın müasir dövrdə rəsmi sənəd və xəbərlərdə işlədilməsi Azərbaycanın suverenliyinə və ərazi bütövlüyünə açıq hörmətsizlikdir.
Rəsmi Bakının sərt reaksiyası
Azərbaycanın Xarici İşlər Nazirliyi TASS-ın sözügedən təxribatına qarşı sərt reaksiyası tamamilə haqlı və yerindədir.
Rəsmi Bakının sərt reaksiyasından sonra agentlik bu ifadəni silərək “Dağlıq Qarabağ” sözlərini yazmaqla “düzəliş” etdiyini düşündü. Lakin bu “dəyişiklik” Azərbaycan üçün nə qəbulediləndir, nə də beynəlxalq hüquqa uyğundur.
Birincisi, Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü tanıyan Rusiya dövləti və onun rəsmi informasiya orqanı olan TASS Xankəndi şəhərinə qondarma adla müraciət etməklə beynəlxalq hüququ pozmuş, daha sonra isə vəziyyəti düzəltmək əvəzinə, “Dağlıq Qarabağ” kimi artıq mövcud olmayan, hüquqi statusdan məhrum edilmiş bir ifadəni istifadə etməklə yeni təhrifə imza atmışdır.
Hüquqi reallıqlara qarşı informasiya təxribatı
Unutmaq olmaz ki, “Dağlıq Qarabağ” adlı inzibati-ərazi vahidi nə Azərbaycanın hazırkı inzibati bölgüsündə, nə də beynəlxalq hüquq sənədlərində mövcuddur. Bu termin Rusiya sülhməramlılarının müvəqqəti yerləşdirildiyi dövrdə bəzi dairələrin manipulyasiya vasitəsinə çevrilmişdi. Lakin 2023-cü ilin sentyabrında keçirilən lokal antiterror tədbirlərindən sonra Azərbaycanın tam suverenliyi bərpa olunmuş, bölgədə istənilən separatçı struktur ləğv edilmişdir.
TASS agentliyinin bu tip dəyişikliklərlə Azərbaycanın ərazi bütövlüyünə zidd mövqe nümayiş etdirməsi, bilavasitə informasiya müharibəsinin bir aləti kimi çıxış etməsi deməkdir. Beynəlxalq informasiya orqanları, xüsusilə TASS kimi dövlətə bağlı qurumlar, geosiyasi maraqlar naminə rəsmi adlar və statuslar üzərində manipulyasiya etmək əvəzinə, obyektiv və hüquqa əsaslanan yanaşma sərgiləməlidirlər. Əks halda, belə davranışlar medianın informasiya vasitəsi yox, təxribat aləti kimi qəbul edilməsinə yol açır.
TASS geri addım atmağa məcbur oldu
Rusiyanın dövlət agentliyi TASS, Azərbaycanın haqlı narazılığı və sərt diplomatik reaksiyalarından sonra növbəti düzəlişə əl atmağa məcbur qalıb. Belə ki, iyulun 31-də yayımlanan və Xankəndini əvvəlcə “Stepanakert”, daha sonra isə “Dağlıq Qarabağ” kimi təqdim edən TASS, bu ifadələrin yaratdığı ciddi narazılıqlardan sonra xəbər sərlövhəsini bir daha dəyişdirib. Nəhayət, agentlik şəhərin tarixi və beynəlxalq hüquqa uyğun adı olan Xankəndini qeyd etməyə məcbur olub.
Bu hadisə göstərdi ki, Azərbaycan cəmiyyətinin və rəsmi dairələrinin prinsipial mövqeyi informasiya müharibəsi cəhdlərinə qarşı təsirli cavab verir. TASS-ın bu addımı yalnız texniki düzəliş deyil, həm də Azərbaycanın informasiya suverenliyinin növbəti diplomatik qələbəsidir. Xankəndi adı təkcə bir şəhərin yox, həm də Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün və suverenliyinin simvoludur.
Rus devlet medya ajansı TASS, “Stepanakert’te Ayvazovski Anıtı Söküldü” başlıklı bir haber yayınladı. Haberde, Hankendi şehrinin “Stepanakert” adıyla sunulması sadece terminolojik bir yanlışlık değil, aynı zamanda kasıtlı, önyargılı ve tehlikeli bir bilgi sabotajıdır.
Bu yaklaşım ne gazetecilik etiğine, ne uluslararası hukuka ne de 2020’den sonra Rusya, Azerbaycan ve Ermenistan arasında imzalanan üçlü anlaşmaların özüne uygundur.
“Stepanakert” toponimi Azerbaycan’ın egemenliğine saygısızlıktır
Azerbaycan’ın toprak bütünlüğü ve egemenliği, BM başta olmak üzere uluslararası toplum tarafından tanınmaktadır ve 2023 yılının Eylül ayında Hankendi’de devlet egemenliği tamamen yeniden tesis edilmiştir. Bu bağlamda, Rusya gibi bir ülkenin devlet haber ajansının ayrılıkçıların kullandığı terimlere atıfta bulunması, resmi Moskova’nın çifte standartlarla hareket ettiğini ve Azerbaycan’a karşı yönelmiş bir bilgi politikasını ortaya koymaktadır.
Belirtmek gerekir ki, “Stepanakert” toponimi Sovyet döneminde ve daha sonra ayrılıkçı rejimin yasa dışı yönetimi sırasında kullanılmıştır. Bu ismin modern dönemde resmi belge ve haberlerde kullanılması, Azerbaycan’ın egemenliğine ve toprak bütünlüğüne açık bir saygısızlıktır.
Resmi Bakü’nün sert tepkisi
Azerbaycan Dışişleri Bakanlığı’nın TASS’ın söz konusu sabotajına karşı sert tepkisi tamamen haklı ve yerindedir.
Resmi Bakü’nün sert tepkisinden sonra ajans, bu ifadeyi silerek “Dağlık Karabağ” kelimelerini yazarak “düzeltme” yaptığını düşündü. Ancak bu “değişiklik” Azerbaycan için ne kabul edilebilir ne de uluslararası hukuka uygundur.
Birincisi, Azerbaycan’ın toprak bütünlüğünü tanıyan Rusya devleti ve onun resmi haber organı olan TASS, Hankendi şehrine sözde adıyla hitap ederek uluslararası hukuku ihlal etmiş, daha sonra ise durumu düzeltmek yerine, “Dağlık Karabağ” gibi artık mevcut olmayan, hukuki statüden mahrum edilmiş bir ifadeyi kullanarak yeni bir tahrifata imza atmıştır.
Hukuki gerçeklere karşı bilgi sabotajı
Unutmamak gerekir ki, “Dağlık Karabağ” adlı idari-bölgesel birim ne Azerbaycan’ın mevcut idari bölünmesinde ne de uluslararası hukuk belgelerinde mevcuttur. Bu terim, Rus barış güçlerinin geçici olarak yerleştirildiği dönemde bazı çevrelerin manipülasyon aracına dönüşmüştü. Ancak 2023 yılının Eylül ayında gerçekleştirilen yerel anti-terör önlemlerinden sonra Azerbaycan’ın tam egemenliği yeniden tesis edilmiş, bölgedeki herhangi bir ayrılıkçı yapı feshedilmiştir.
TASS ajansının bu tür değişikliklerle Azerbaycan’ın toprak bütünlüğüne aykırı bir tutum sergilemesi, doğrudan bilgi savaşının bir aracı olarak hareket etmesi demektir. Uluslararası haber organları, özellikle TASS gibi devlete bağlı kuruluşlar, jeopolitik çıkarlar adına resmi adlar ve statüler üzerinde manipülasyon yapmak yerine, objektif ve hukuka dayalı bir yaklaşım sergilemelidirler. Aksi takdirde, bu tür davranışlar medyanın haber aracı değil, sabotaj aracı olarak algılanmasına yol açar.
TASS geri adım atmak zorunda kaldı
Rusya’nın devlet ajansı TASS, Azerbaycan’ın haklı rahatsızlığı ve sert diplomatik tepkilerinden sonra bir sonraki düzeltmeye başvurmak zorunda kaldı. Öyle ki, 31 Temmuz’da yayınlanan ve Hankendi’ni önce “Stepanakert”, daha sonra ise “Dağlık Karabağ” olarak sunan TASS, bu ifadelerin yarattığı ciddi rahatsızlıklardan sonra haber başlığını bir kez daha değiştirdi. Sonunda ajans, şehrin tarihi ve uluslararası hukuka uygun adı olan Hankendi‘ni belirtmek zorunda kaldı.
Bu olay, Azerbaycan toplumunun ve resmi çevrelerinin ilkeli duruşunun, bilgi savaşı girişimlerine karşı etkili bir cevap verdiğini göstermiştir. TASS’ın bu adımı sadece teknik bir düzeltme değil, aynı zamanda Azerbaycan’ın bilgi egemenliğinin bir sonraki diplomatik zaferidir. Hankendi adı sadece bir şehrin değil, aynı zamanda Azerbaycan’ın toprak bütünlüğünün ve egemenliğinin sembolüdür.